برنامه مداخلهای ارتقاء سلامت نوجوانان با هدف نهایی پایان دادن به همهگیری اچآیوی/ایدز در بین نوجوانان از ابتدای سال ۱۳۹۵ در پنج مرکز بهصورت آزمایشی آغاز شده است. این برنامه بر اساس «برنامهریزی پیشگیرانه چندبعدی» طراحی شده و گروه هدف اصلی آن نوجوانان در معرض خطر هستند.
این مدل، فرد را در مرکز محیطی قرار میدهد که اولین لایههای آن شامل خانواده و شبکههای خانوادگی است. در فضای پیرامون، محیطهای اجتماعی بلافصل شامل محلهها و محیطهای کار و فعالیت مانند مدرسه و دانشگاه قرار دارند؛ فضاهایی که فرد در آن زندگی میکند، تعاملات روزمره خود را انجام میدهد، هیجانات و امور معنوی را تجربه میکند، یاد میگیرد، تأثیر میپذیرد و تأثیر میگذارد.
مدل چندلایه برنامهریزی پیشگیرانه برآمده از تجربههای چنددههای پس از ارائه نظریههای اولیه پیشگیری و ارتقاء سلامت است. نظریههای اولیه بیشتر بر فرد و مشکلاتش و افزایش تواناییهای فردی برای غلبه بر آنها تأکید داشتند. هدف این الگوها کاهش اثرات اختلال در فرد و افزایش توانایی برای سازگاری با شرایط زیستی و بازگشت به رفتارهای طبیعی بود. پیشگیری اولیه با دو هدف کاهش وقوع اختلالات روانی و افزایش سلامت روانی با تقویت تواناییها تعریف و سازماندهی شد.
نوجوانان از مهمترین گروههای جمعیتی در هر اجتماع محسوب میشوند. تغییرات بیولوژیک، کشف هویت فردی و جایگاه اجتماعی، و ویژگیهای روانشناختی این دوره، آن را به زمانی حساس و سرنوشتساز تبدیل میکند. قرار گرفتن نوجوانان در مسیر زندگی سالم میتواند مسیر کلی آینده یک جامعه را تعیین کند. رفتارهای پرخطر نوجوانان مانند مصرف مواد و رفتارهای پرخطر جنسی میتواند منابع انسانی آینده را تحت تأثیر قرار دهد و هزینههای عمدهای بر نظام سلامت و نهادهای مرتبط وارد کند؛ از مهمترین آنها خانواده و مدرسه هستند.
برنامه مداخلهای ارتقاء سلامت نوجوانان با هدف عملیاتی پایان همهگیری اچآیوی و ارتقاء سلامت و زندگی سالم نوجوانان طراحی شده است. نوجوانان در معرض خطر به شکلهای مختلف به مراکز سلامت هدایت میشوند و مراکز خدماتی گسترده به محلات ارائه میدهند. گروههای سیار با شناسایی مناطق دسترسی به نوجوانان، آنها را به مراکز هدایت میکنند و فرایند پذیرش و معرفی، هم نوجوانان هدف و هم سایر نوجوانان را در مسیر مناسب راهنمایی میکند.
مهمترین برنامه هر مرکز، ارتقاء توانمندیهای فردی و اجتماعی نوجوانان است و طراحی و اجرای برنامههای منظم آموزشی اولویت اصلی محسوب میشود.
برنامههای آموزشی پیشگیری از مصرف مواد بهعنوان زمینهساز بسیاری از مشکلات و آسیبها مانند ابتلا به ایدز و هپاتیت، بخش مهمی از توانمندسازی مراکز سلامت نوجوانان هستند. مصرف مواد زمینهساز آسیبهای جسمی، روانی و اجتماعی است و نوجوانان را از مسیر زندگی مثبت دور میکند.
بسته آموزشی مبتنی بر الگوی برنامهریزی پیشگیرانه چندبعدی تدوین شده است. پیشگیری به تمامی اقدامهایی گفته میشود که احتمال وقوع وضعیت ناخوشایند را کاهش میدهد. پیشگیری اولیه از مصرف مواد شامل اقداماتی است که قبل از شروع مصرف انجام میشوند تا احتمال مصرف کاهش یابد. مهمترین راهبردها در الگوهای پیشگیرانه، کاهش عوامل خطر و افزایش عوامل محافظتکننده است.
پیشگیری اولیه از مصرف مواد در نوجوانان با شناسایی عوامل خطر عمومی برای همه نوجوانان و عوامل خطر خاص برای نوجوانانی که در شرایط یا محیطهای ویژه قرار دارند، مجموعه اقداماتی برای کاهش خطر مصرف مواد فراهم میکند.
برای مطالعه کامل می توانید فایل کامل کتاب پیشگیری انتخابی از مصرف مواد در جوانان در معرض خطر را دانلود بفرمایید.