چه اندازه مسوولیم

فکرهای حین خواندن کتاب وزن کلمات نوشته پاسکال مرسیه

نوشته شده در آذرماه 1402

پاسکال مرسیه در رمان خواندنی وزن کلمات در صفحاتی به یادماندنی به دغدغه‌ای اشاره می‌کند که بعید می‌دانم کسی از میان ما هر چند روز یک بار به آن نیندیشیده باشد: در مواجهه با رنج‌ها و مصیبت‌هایی که بر مردمان جهان می‌رود، چه اندازه مسئولیم و این کارهای کوچک و معمولی که مشغول به آنیم معنایش چیست؟

قهرمان داستان، نویسنده‌ای است که دغدغه‌اش شکل و معنای کلمات است و در تلاطمی درونی با خودش فکر می‌کند:

در اخبار تمام مصیبت‌ها را می‌بینم: تصاویری از فقر، خشکسالی، فرار مردم و رانده شدنشان، مردمی که به آب نیاز دارند، نه به کلمات. ده‌ها هزار و صدها هزار نفر. به سوی میز تحریر می‌روم و از خودم می‌پرسم: آیا کاری که در اینجا انجام می‌دهم، گرفتاری آن‌ها را کاهش می‌دهد؟ نکند حتی آن را بی‌اهمیت کند؟ وقتی عده‌ای نمی‌دانند کجا می‌توانند بدون اینکه از سرما یخ بزنند بخوابند، آیا می‌توان به طور جدی فکر کرد که باید ویرگول گذاشت یا نقطه ویرگول؟

در چند خط بعدی راوی این پرسش جدی را مطرح می‌کند که چه چیزهایی به چه معنایی می‌توانند در زندگی مهم باشند؟

بارها گرفتار این دغدغه می‌شوم که مثلاً وقتی می‌شنوم در یک شرکت چای میلیاردها دلار دزدی شده است – و این به معنای فقیرتر شدن هزاران نفر است – وظیفه‌ی من چیست؟ آیا نوشتن از چگونگی تغییر در زندگی فردی و یا چند و چون دویدن برای یک ماراتن و تأثیر آن در رشد و توسعه‌ی فردی، جوری چشم بستن به مسئولیت‌های اجتماعی نیست؟ حرف زدن از سلامت فردی، زمانی که جماعتی کثیر با فقری روزمره کلنجار می‌روند، به معنای بی‌اهمیت گرفتن رنج‌های بزرگ نیست؟

گرفتار نوعی تناقض درونی می‌شوم. آیا وظیفه‌ی راوی داستان تنها تمرکز بر کاری است که آن را دوست دارد و خوب انجامش می‌دهد، یعنی درست نوشتن یک کتاب؟ اما چگونه می‌شود نسبتی معقول میان همین کارِ ساده‌ی کوچک و رنج‌های بزرگی که مردمان متحمل می‌شوند برقرار کرد؟

راوی همان‌جا که می‌نویسد: وقتی عده‌ای نمی‌دانند کجا می‌توانند بدون اینکه از سرما یخ بزنند بخوابند، آیا می‌توان به طور جدی فکر کرد که باید ویرگول گذاشت یا نقطه ویرگول؟ ادامه می‌دهد: “…و بعد به ویرگول فکر می‌کنم.”

ظاهراً باید به انجام درست کارم فکر کنم، اما این دغدغه رهایم نمی‌کند که “آیا کاری که در اینجا انجام می‌دهم گرفتاری مردمانِ رنج دیده‌ی بی‌شمارِ دورافتاده را کاهش می‌دهد؟ نکند حتی آن را بی‌اهمیت کند؟” واقعاً پاسخ این پرسش‌ها را چگونه می‌توان یافت؟

وزن کلمات / پاسکال مرسیه / ترجمه‌ی مهشید میرمعزی / نشر افق