وابستگی به مواد محرک یک مشکل تهدیدکننده زندگی است که ویژگی مشخصه آن، الگوی رفتاریای است که ورود به درمان، تبعیت از درمان و تغییر سبک زندگی را دشوار میسازد. رویکردهای درمانی گوناگونی برای درمان این نوع وابستگی ارائه شده است که میزان اثربخشی متفاوتی برای آنها گزارش شده است. در این راهنما تأکید بر دو درمان رفتاری است که شواهد پژوهشی از اثربخشی بالای آنها در درمان انواع وابستگی به مواد، از جمله مواد محرک، حکایت دارد.
این دو درمان شامل «مدیریت مشروط» و «رویکرد تقویت اجتماع» هستند که در این برنامه بهصورت تلفیقی به کار گرفته شدهاند. هر دو درمان مبتنی بر اصول تغییر و اصلاح رفتار بوده و بر نقش تقویت در ایجاد و تثبیت رفتارهای جدید تأکید دارند. در مدیریت مشروط، برای رفتار پرهیز از مصرف مواد، تقویتهای مادی در نظر گرفته میشود و در برنامه تقویت اجتماع، مهارتهایی به بیمار آموزش داده میشود تا بتواند سبک زندگی اعتیادی را تغییر داده و از محیط پیرامون خود تقویتهای طبیعی و سالم دریافت کند. به بیان دیگر، این برنامه در پی توانمندسازی فرد برای کسب تقویتهای سالم از اجتماع است.
هدف اصلی این راهنما کمک به افراد برای پرهیز از مصرف شیشه و ترک آن است. این هدف از طریق ارائه تقویتهای مادی برای عدم مصرف و ایجاد تغییر در سبک زندگی در حوزههای مهمی همچون روابط خانوادگی، فعالیتهای اجتماعی و تفریحی، و بهبود وضعیت روانی دنبال میشود. فرض اساسی آن است که با ایجاد تغییر در سبک زندگی، فرد تقویتهای بیشتری از محیط و اجتماع دریافت کرده و دیگر نیازی به مصرف مواد برای تجربه لذت و پاداش نخواهد داشت.
در ابتدای درمان، وضعیت بیمار در حوزههای مختلف زندگی ارزیابی و بر اساس آن اهداف درمانی تعیین میشود. سپس آموزش مهارتها و ارائه مشاورههای لازم برای دستیابی به این اهداف و تغییر سبک زندگی انجام میگیرد. همزمان، بیمار درمان مدیریت مشروط را نیز دریافت میکند که فرآیند پرهیز و پاکماندن را تسهیل میکند.
از آنجا که پرهیز از مواد محرک دشوار است و مصرف آنها پاداشهای فوری به همراه دارد، ممکن است فرد در دوره یادگیری مهارتهای جدید با خطر بازگشت مواجه شود. تغییر سبک زندگی و دریافت تقویتهای اجتماعی زمانبر است و در این فاصله، اگر پاداش فوری برای پرهیز وجود نداشته باشد، احتمال عود افزایش مییابد. بنابراین ارائه پاداشهای ملموس و مادی بر اساس اصول تقویت رفتاری، نیاز به تجربه پاداش فوری ناشی از مصرف مواد را کاهش داده، ماندگاری در درمان را افزایش میدهد و فرصت لازم را برای ایجاد تغییرات اساسی در سبک زندگی فراهم میکند.
برای مطالعه کامل می توانید فایل کامل کتاب درمان رفتاری وابستگی به مواد محرک را دانلود بفرمایید.